Woordenboeken, klassiek Arabisch

Onder klassiek-Arabisch wordt hier verstaan: het geschreven Arabisch van de oudere tijd, pakweg van voor 1850. Veel arabisten en studenten worstelen zich door oude Arabische teksten heen met behulp van het woordenboek van Wehr voor het Modern Standaardarabisch. Dat is treurig, maar wel te begrijpen, omdat de bestaande woordenboeken voor het oudere Arabisch met één uitzondering rampzalig slecht zijn. In het Nederlands is er helemaal niets. Wie Frans kent kan voor alledaags gebruik dit nemen:

  • A. de Biberstein Kazimirski, Dictionnaire arabe-français, contenant toutes les racines de la langue arabe, 2 dln., Paris 1860 en latere herdrukken. Online: Deel 1. Deel 2.

Een kleiner woordenboek is:

  • J. Belot, Al-Farāʾiḍ al-durrīya ʿarabī firansīAl-Faraid, Vocabulaire arabe-français à l’usage des étudiants, Beirut 1890 en latere herdrukken.

Wie Engels kent is aangewezen op:

  • J. G. Hava, Al-Farā’iḍ al-durrīya ʿarabī inkilīzī = Al-Faraid, Arabic English Dictionary, Beirut 1896 en latere herdrukken. [Verkrijgbaar in de USA. Ruim 1000 blz; niet iets kleiners nemen.]
    .
    E. W. Lane, Maddu-l-Qāmūs, An Arabic-English Lexicon, derived from the best and the most copious eastern sources …, Vol. 1–5, London 1863–74; Vol. 6–8, ed. by Stanley Lane Poole, London 1877–93. [versch. reprints, ook online te raadplegen en te downloaden]

Lane stierf bij de letter qāf. Zijn erfgenaam heeft de latere letters en ook een supplement nog uitgegeven, maar hij vond niet veel materiaal, dus die letters zijn zeer onvolledig behandeld. Lane’s werk is gebaseerd op een aantal middeleeuwse Arabische woordenboeken. Wat hij zelf geleerd had gedurende zijn zeer lange verblijf in Egypte heeft ook zijn weg in het Lexicon gevonden. Het zal duidelijk zijn dat dit woordenboek niet aan de moderne eisen voldoet. Woorden uit de koran worden vaak eerder theologisch dan taalkundig verklaard. Er staan veel betekenissen in, die bij nader inzien ook bij Hava te vinden waren. Maar daar stond slechts een woord, terwijl bij Lane een verklaring en een context gegeven wordt. De onmogelijke Lane is dus … eh ja, onmisbaar!
Het beste woordenboek is:

  • Wörterbuch der klassischen arabischen Sprache (WKAS), uitg. Deutsche Morgenländische Gesellschaft, Wiesbaden 1957–2009.

Het is een zog. Belegwörterbuch, d.w.z. uit een enorm corpus klassieke literatuur zijn de woorden genomen onder vermelding van de vindplaatsen. Daardoor is dit woordenboek voor alledaags gebruik eigenlijk te groot, maar wie de vindplaatsen negeert vindt toch alle relevante betekenissen van alle woorden, in het Duits en het Engels. Er kleven twee nadelen aan het WKAS: het kost honderden euro’s en het behandelt alleen de letters kāf en lām! Er zijn in Duitsland niet genoeg arabisten meer die bereid en in staat zijn om deze klus, die eigenlijk in de Arabische wereld had moeten worden verricht, af te maken. Bovendien is er geen geld meer voor.
Voor teksten uit Noord-Afrika en Spanje is soms handig:

  • Reinhart P. Dozy, Supplément aux dictionnaires arabes, 2 dln., Leiden 1881.

Wie al goed Arabisch kent kan gebruik maken van:

  • Buṭrus al-Bustānī, Kitāb Muḥīṭ al-Muḥīt: ay qāmūs muṭawwal li-l-lugha al-ʿarabīya, 2 dln., Beiroet 1867–70 en latere herdrukken,

of kan de omweg via Lane vermijden en zelf direct in de oude woordenboeken duiken, bijv.:

  • Ibn Manẓūr, Lisān al-ʿarab, 15 dln., Beirut 1955.
    .
    Muḥibb al-dīn Murtaḍā al-Zabīdī, Tādj al-ʿarūs, uitg. ʿAbd al-Sattār Aḥmad Farrāj, Kuwait 1965ff.

Zeer praktisch is de webpagina baheth waar met slechts één zoekopdracht (in Arabisch schrift) Lisān al-‘arab en nog enkele andere Arabisch-Arabische woordenboeken tegelijkertijd kunnen worden geraadpleegd. Als pdf gescande woordenboeken zijn hier te vinden (dank aan Frank Weigelt voor deze info). Maar als U daar vaak iets in op wilt zoeken is het een geblader van jewelste.
Speciaal voor de woordenschat van de koran is er

  • Elsaid M. Badawi en Muhammad Abdel Haleem, Arabic-English Dictionary of Qur’anic Usage, Leiden 2010.

en bescheidener:

  • A. A. Ambros en Stephan Procházka, A Concise Dictionary of Koranic Arabic, Wiesbaden 2004.

Terug naar Inhoud

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s