Driehonderd en

In de film 300 proberen driehonderd Spartanen en nog wat andere Grieken in de bekende slag bij Thermopylae (480 v. Chr.) stand te houden tegen een grote Perzische overmacht. Het aantal 300 wordt reeds genoemd bij de Griekse Auteur Herodotus (± 480–425 v. Chr.).1
Het aantal 300 en nog wat komt ook in de bijbel voor: in het boek Rechters, in het verhaal over Gideon.2 Ook daar wordt verteld over een kleine troep zorgvuldig uitgezochte krijgers, die zich opstelt tegen een ongelofelijk grote overmacht. In de nacht voor de slag heeft iemand in het kamp van de vijand een boze droom, namelijk dat Gideon zal overwinnen en hun hele kamp in handen zal krijgen. De overwinning van de kleinere troep wordt behaald met de uitdrukkelijke hulp van God.

Rechters wordt voor zover ik weet omstreeks 1000 v. Chr. gedateerd en is dus heel wat ouder dan het Griekse verhaal. Dat Herodotus het boek Rechters gekend zou hebben, dat in het Hebreeuws geschreven is en in zijn tijd alleen door joden in Mesopotamië en Palestina werd gelezen, is onwaarschijnlijk. Hij moet of uit zich zelf op het aantal 300 gekomen zijn, of het verhaal circuleerde in enigerlei afgeleide vorm in het oude Nabije Oosten.

Zeker afhankelijk van de bijbel of eventueel van een joodse bewerking van de Gideonlegende waren echter de Arabische vertellers, die over Mohammeds slag bij Badr verhaalden.3 Driehonderd en nog een paar aanhangers van Mohammed, als moslims per definitie elitestrijders, overvielen daar een veel sterkere Mekkaanse karavaan. Een vrouw in het vijandige kamp had in de nacht voor de slag een droom waarin de nederlaag werd voorspeld, net als in het verhaal over Gideon. Ook hier kon de kleinere groep de grotere met Gods hulp verslaan.
De elitetroep van ± 300 man, de overmacht van de vijand, de droom in het vijandige kamp én Gods hulp bij het gevecht: zo veel overeenkomsten kunnen niet toevallig zijn; daar heeft von Mžik al een eeuw geleden op gewezen.4 Het is weer een voorbeeld van de invloed van de joods-christelijke literatuur op de biografie van de profeet.

Hoe groot moest, verteltechnisch gezien, de tegenpartij zijn in de Slag bij Badr? Niet zo onwaarschijnlijk groot als bij Gideon; de vertelkunst was in al die eeuwen wel wat gevorderd. Dat één moslim één heiden de baas kan is vanzelfsprekend. Dat hij er ook twee kan hebben ligt voor de hand: door de kracht van zijn geloof. Maar tien zou echt te veel zijn; dan zou het verhaal een ander karakter krijgen. Personages als Superman, Asterix en Obelix, Bud Spencer en Terence Hill kunnen onbeperkte hoeveelheden tegenstanders aan, maar die horen dan ook duidelijk in fantasieverhalen thuis. En die zijn tamelijk vervelend, omdat de gevechten zo niet spannend of reëel voorstelbaar zijn. De tegenstanders bij Badr zijn er in totaal 950 geworden, dat is één moslim op ruim drie heidenen. Dat is aan de hoge kant en neigt al enigszins naar het fantastische, maar wordt dat nog net niet. Ook dit verhaal wil ons immers duidelijk maken dat de slag gewonnen werd met Gods hulp; en daar is, in de opvatting van zowel de verteller als zijn hoorders, niets fictiefs of fantastisch aan. Aan de waarschijnlijkheid is in hun ogen net geen afbreuk gedaan.

Noten
1. Herodotus, Historiae vii, 205.
2. Rechters (ook genoemd Richteren) 7:2–22.
3. Ibn Isḥāq, in: Das Leben Muhammed’s nach Muhammed Ibn Ishâk bearbeitet von Abd el-Malik Ibn Hischâm, […] uitg. F. Wüstenfeld, 3 vols., Göttingen 1858–60, blzz. 428–9, 506, 516 (Arabische teksten). In Engelse vertaling: A. Guilaume, The Life of Muhammad, A Translation of Isḥāq’s (zo!) Sīrat Rasūl Allāh, Oxford 1955, 290, 336, 340.
4. Hans von Mžik, ‘Die Gideon-Saul-Legende und die Überlieferung der Schlacht bei Badr. Ein Beitrag zur ältesten Geschichte des Islām,’ Wiener Zeitschift für die Kunde des Morgenlandes (WZKM) 29 (1915), 371–383.

Terug naar Inhoud

One thought on “Driehonderd en

  1. Pingback: Oude artikelen, actueel of uit de diepte opgedolven | Leeswerk Arabisch en Islam

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s