Isnad als vertelling

De overleveringsketen (isnād) maakt deel uit van een hadith en is dus geen zelfstandige literatuurgenre. Isnāds zijn vertellingen, net als de hadithen zelf. Zelfs een simpele isnad als:

  • A heeft mij overgeleverd van (ʿan) B, die het gehoord had van C: mijn vader D heeft mij verteld: …enz.

is een mini-vertelling. Schematisch weergegeven, zoals hierboven, is een isnad nog net te verwerken. Maar als er echte namen in staan, bij voorbeeld:

  • Muhammad ibn Shihāb al-Zuhrī heeft overgeleverd van Hishām ibn ‘Urwa, die het gehoord had van ‘Urwa ibn al-Zubayr, en die weer van al-Zubayr ibn al-‘Awwām: …enz.

dan wordt het toch al zeer bescheiden ‘verhaal’ van de isnad overwoekerd door al die namen. Wie wil zoiets lezen? Het genre fascineert alleen specialisten. Dezelfde isnad kan ook korter:

  • Al-Zuhrī heeft overgeleverd van Hishām, die het gehoord had van ‘Urwa, en die van zijn vader: …enz.

Zo’n verkorte isnad kan alleen maar door kenners worden begrepen: anderen hebben geen idee wie die mensen waren.

Het doel van een isnād is altijd het bewijzen van de echtheid. Hij wil geloofwaardig maken dat de tekst waar hij bij hoort werkelijk van de de genoemde overleveraars stamt en uiteindelijk teruggaat op de profeet. Ook de vertellende bestanddelen van de isnād dienen dit doel.

Er zijn ook isnads met uitvoeriger vertelsels. Eén van de overleveraars zegt bijvoorbeeld: ‘Ik was destijds nog een jonge man…,’ of: ‘A vroeg mij: “Vertel toch eens over …”’ of: ‘Ik was destijds bediende in het huis van de profeet, of: ‘Ik was erbij, toen A aan B vertelde’, zoals in:

  • Ibn Ishāq zegt: Wahb ibn Kaysān, de beschermeling van de familie Zubayr heeft mij verteld: Ik hoorde ‘Abdallāh ibn al-Zubayr tegen ‘Ubayd ibn ‘Umayr ibn Qatāda al-Laythī zeggen: Vertel toch eens, ʿUbayd, hoe het profeetschap bij de profeet begon, toen Gabriël bij hem kwam! Daarop vertelde ‘Ubayd in mijn aanwezigheid aan ‘Abdallāh ibn al-Zubayr en aan de anderen die daar waren: “De profeet was …” enz.1

Wie zou er na zo’n inleiding nog aan de waarachtigheid van de overlevering twijfelen?
De volgende isnad heeft een kronkel:

  • ‘Ayyāsh ibn al-Walīd heeft ons overgeleverd: ‘Abd al-A‘lā heeft verteld: Sa‘īd heeft gezegd: Ik hoorde Nadr ibn Anas ibn Mālik aan Qatāda vertellen: Ik was bij Ibn ‘Abbās toen mensen hem een vraag stelden, [en hij antwoordde] zonder de profeet te vermelden, tot hij ernaar gevraagd werd; toen zei hij: Ik heb Mohammed horen zeggen … enz.2

Bovendien levert Ibn ‘Abbās hier weliswaar rechtstreeks over van de profeet, maar pas nadat hij zich eerst had verstout, zélf te antwoorden. Gelukkig komt het op het nippertje nog goed: in de wereld van de hadith zijn zelfstandige meningen van gezellen van de Profeet namelijk niet interessant.

Op isnad-niveau kan ook een woordgevecht over het onderwerp van de hadith zelf plaatsvinden. In de volgende tekst worden de figuren uit de isnad tot leven gewekt en ontbranden in een fikse ruzie:

  • [isnād verkort]…van Abū Salama ibn ‘Abd al-Rahman ibn ‘Awf: De profeet heeft gezegd: ‘Er is geen besmetting,’ maar hij levert ook over dat de profeet gezegd heeft: ‘Je moet geen gezonde en zieke dieren samen laten drinken.’
    Abū Salama zei: Abū Hurayra heeft ons allebei deze Tradities overgeleverd van de profeet. Daarna heeft Abū Hurayra verzwegen dat hij gezegd had: ‘Er is geen besmetting,’ en hij hield het bij: ‘Je moet geen gezonde en zieke dieren samen laten drinken.’
    Al-Hārith ibn Abī Dhubāb—dat is de neef van Abū Hurayra— zei: Ik heb je wel degelijk nog een andere Traditie horen overleveren, Abū Hurayra, maar die verzwijg je nu! Je hebt ook verteld dat de profeet gezegd had: ‘Er is geen besmetting!’ Maar hij weigerde dat toe te geven en zei: ‘… niet samen laten drinken!’
    Al-Hārith hield zo lang aan tot Abū Hurayra boos werd, in het Ethiopisch begon te brabbelen en zei: Weet je wat ik zeg? Ik zeg: In geen geval!
    Abū Salama heeft gezegd: Bij mijn leven, Abū Hurayra had ons wél overgeleverd dat de profeet gezegd had: ‘Er is geen besmetting’ Ik weet niet of Abū Hurayra het was vergeten of dat de ene Traditie de andere heeft afgeschaft.3

Blijkbaar had iemand geprobeerd, van twee tegenstrijdige hadithen over het onderwerp besmetting (alias: de voorbeschikking Gods) er één te elimineren. Abū Hurayra’s woede en zijn terugval in zijn moedertaal moeten ons tot dat standpunt overhalen. Maar zijn neef en Abū Salama hebben het laatste woord: laat toch vooral niemand aan het bestaan van beide hadithen twijfelen, al zijn ze nog zo tegenstrijdig.

NOTEN
1. Das Leben Muhammed’s nach Muhammed Ibn Ishâk bearbeitet von Abd el-Malik Ibn Hischâm, uitg. F. Wüstenfeld, Göttingen 1858–60, 151.
2. Bukhārī, Sahīh, Libās 77.
3. Muslim, Sahīh, Salām 104.

Diakritische tekens: Ibn Isḥāq, Muḥammad, Naḍr, ‘Abd al-Raḥman, al-Ḥārith

Terug naar Hadith: startpunt     Terug naar Inhoud

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s