Koranexegese (tafsir)

Wansbrough heeft twaalf manieren van koranexegese (tafsīr) (‘kinds of procedural device’) opgesomd:1
1. Variante lezingen (qirā’āt)
2. Bewijsplaatsen uit de poëzie (shawāhid)
3. Lexicale uitleg
4. Grammaticale uitleg
5. Retorische uitleg
6. Periphrase
7. Analogie
8. Afschafffing
9. Aanleiding to de openbaring (sabab al-nuzūl)
10. Identificatie (tasmiya, ta‘yīn)
11. Prophetische traditie (hadith)
12. Anecdote

Deze zal ik hier behandelen, maar niet allemaal tegelijk. Sommige zijn nu al ingevuld:

1. Variante lezingen. In de islamitische wereld heeft zich nooit zoiets ontwikkeld als de tekstkritiek van onze klassieke filologie, maar de koran werd als alle oude teksten overgeleverd door afschrijven, en alleen al daardoor ontstonden dus tekstvarianten of ‘variante lezingen’ (qirā’āt). In de derde eeuw van de islam heeft men onder die varianten flink gesaneerd; toch worden er nog een heleboel overgeleverd, vaak toegeschreven aan vroege autoriteiten.
Als voorbeeld van een ‘tekstkritisch apparaat’ (dat echter nooit zo volledig in één commentaar te vinden is), de varianten bij k. 112:1–2:
Qul huwa allāhu ahadun allāhu al-samadu.
qul valt weg (bij vier autoriteiten)
al-wāhidu in plaats van ahadun (bij drie autoriteiten)
het tweede allāhu valt weg (bij één autoriteit).
Zie over dit vers hier nog een tekstvariant die buiten de tafsīr om bewaard is gebleven.
Er wordt ook wel gesproken van tekstwijzigingen, maar dat is minder juist, want dat zouden afwijkingen zijn van een vooronderstelde, juiste tekstvorm, en die is er niet.

2. Bewijsplaatsen uit de poëzie (shawāhid). Een woord in de koran wordt verklaard aan de hand van een oud(, meestal voorislamitisch) gedicht waarin het woord ook voorkomt. Bij koran 93:2: Bij de nacht, wanneer zij stil is (sadjā), geeft Ibn Hishām een synonym voor sadjā, ‘stil zijn’, maar hij voegt eraan toe: ‘[De dichter] Umayya ibn Abī al-Salt zegt: ‘[…] en de nacht was stil, in het diepste duister.’ 2

3. Lexicale uitleg van een zeldzaam, moeilijk of dubbelzinnig woord in de koran, zoals een woordenboek dat doet.
Bij het woord al-kawthar (koran 108:1) zegt al-Qurtubī: ‘Kawthar, van dezelfde woordstructuur als nawfal en djawhar. De Arabieren noemen alles wat veel is in aantal, maat of belangrijkheid kawthar.’ 3

9. Aanleiding tot de openbaring (sabab al-nuzūl, mv. asbāb al-­nuzūl, Engels: Occasion(s) of the revelation, Duits: Anlass/Anlässe der Offenbarung)). Een meestal kort verhaal, dat vertelt naar welke aanleiding een koranvers of –passage geopenbaard werd. Eerst gebeurt er iets; dan reageert God door iets te openbaren. Is hier al uitvoeriger behandeld.

10. Identificatie (tasmiya, ta‘yīn)
Als het in koran 18:22 in de legende over de Zevenslapers heet: ‘Drie waren er in de grot, en de vierde was een hond,’ weten de exegeten hoe deze hond heette (namelijk Qitmīr; volgens anderen ar-Raqīm, genoemd in 18:9).
Wie was de man met de hoornen (dhū al-qarnayn), over wie verteld wordt in koran 18:83–98? Ibn Ishāq had gehoord van iemand die bekend was met de verhalen van buitenlanders dat het een Egyptenaar van Griekse afkomst was, namelijk Marzubān ibn Mardhaba, die afstamde van Yūnān ibn Yāfith ibn Nūh. Maar hij citeert ook een hadith, volgens welke het een engel was die de aarde van onderen opgemeten heeft met touwen. Ibn Hishām en vele andere exegeten kennen nog een andere naam: het was Alexander, die Alexandrië gebouwd heeft. Alexander de Grote dus.4
De Vertellers ‘weten’ alles en laten geen detail onbenoemd.

11. Prophetische traditie (hadith)
Hierover heb ik veel bijdragen, lang niet alle zonder samenhang met koranuitleg. Zie hier.

NOTEN
1. John Wansbrough, Quranic Studies. Sources and Methods of Scriptural Interpretation, Oxford 1977, 121.
2. Ibn Ishāq: Das Leben Muhammed’s nach Muhammed Ibn Ishâk bearbeitet von Abd el-Malik Ibn Hischâm, uitg. F. Wüstenfeld, Göttingen 1858–60, 156; vert. A Guillaume, The life of Muhammad, Oxford 1955, 713.
3. @@.
4. Ibn Ishāq, o.c. 197, vert. 139.

Diakritische Zeichen: aḥadun, al-ṣamadu, al-wāḥidu, al-Ṣalt, al-Qurṭubī, Qiṭmīr, Isḥāq, Nūḥ

Terug naar Inhoud

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s