Al-Tha‘labī

Abū Isḥāq Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ibrāhīm al-Tha‘labī (965-1035), stamde uit het Oost-Iraanse Nisāpūr en werkte ook in Baghdad. Hij was een Shāfi‘itische jurist en korangeleerde met een neiging tot mystiek. Tot zijn geschriften behoren een korancommentaar (al-Kashf wa-al-bayān ʿan tafsīr al-Qur’ān, Beirut z.j.) en een anecdotenbundel Qatlā al-Qur’ān (‘Degenen die door (het horen of reciteren) van de koran gedood werden’), maar hij is tegenwoordig vooral beroemd als auteur van Qiṣaṣ al-anbiyā’ (‘Verhalen over de Profeten’).
Dat laatste werk is nogal willekeurig ingedeeld in 32 afdelingen van verschillende omvang. De ordening van de stof is min of meer chronologisch. De eerste sectie behandelt de schepping van de zeven hemelen, de aarde en de mens. Dan komt de geschiedenis van Adam en Eva, hun nakomelingen en de profeet Idrīs (Henoch); dan de zondvloed en de geschiedenis van de Arabische profeten Hūd en Ṣāliḥ. Vervolgens wordt Abraham en diens instelling van de cultus bij de Ka‘ba in Mekka behandeld, dan Lot en de ondergang van Sodom, en de cyclus over Jozef en zijn broers. Meer dan een derde van het werk wordt vervolgens in beslag genomen door de geschiedenis van Israel, van Mozes via de koningen Saul, David en Salomo tot de ondergang onder hun opvolgers (isrā’īliyāt). Daarop volgen drie minder duidelijke figuren. Luqmān is de Arabische wijze uit de koran, van wie al-Tha‘labī een aantal wijze spreuken citeert. Bulūqiyā is de zoon van een bijbelse koning, die een beschrijving van de profeet Mohammed vindt, naar hem op zoek gaat en een wonderbare reis door ruim te en tijd maakt. Dat verhaal komt ook voor in de Duizend en een nacht.1 De Man met de Hoornen (dhū al-qarnayn) uit de koran2 wordt in de legende meestal met Alexander de Grote geïdentificeerd; bij al-Tha‘labī vinden we dan ook een versie van de Arabische Alexanderroman. Het volgende deel is gewijd aan de geschiedenis van Jezus (in de ruimste zin) en het werk eindigt met gevarieerde stof uit de periode tussen Jezus en Mohammed: Jona, de Zevenslapers, maar ook Sint Joris, Simson en andere personen uit de islamitische overlevering, die zowel inhoudelijk als chronologisch nogal afwijkt van de christelijke.
In de Qiṣaṣ is het verhaal vaak geënt op een koranvers dat verklaring behoeft, zoals in de *midrasj, of een volledig vrije vertelling neemt een koranvers als uitgangspunt. Reeds de eerste koranexegeten, de Vertellers, lieten hun fantasie op koranpassages los. Als voorbeeld van volledig vrije fantasie moge een fragment uit het Jozefverhaal dienen. Wanneer Jozefs broers tegenover vader Jakob beweren dat een wolf de jongen heeft opgevreten (koran 12:17) zoekt Jakob die wolf op om een hartig woordje met hem te wisselen. De wolf verklaart echter dat hij nooit profeten eet, bovendien uit Egypte stamt en alleen maar op familiebezoek is in het land Kanaän.
Al-Tha‘labī was zelf geen fantast, maar de geleerde uitgever van dit soort verhalen, zoals uit zijn bronverwijzingen en filologische commentaren blijkt. In de Profetenverhalen deponeerde hij, naar hij zelf zegt, het materiaal dat niet goed genoeg was voor zijn korancommentaar, tot stichting en vermaak van een breed, maar ontwikkeld lezerspubliek. Vermaak zeker ook: de profetenverhalen zijn vaak zeer humoristisch.

NOTEN:
1. De vertellingen van duizend en een nacht, vert. Richard van Leeuwen, 14 dln. in 7 banden, Amsterdam (Bulaaq) 1993-99, vii, 8–318.
2. Koran 18:83–98.

BIBLIOGRAFIE:
Uitgaven: Al-Tha‘labī, Kitāb Qiṣaṣ al-anbiyāʼ, al-musammā bi-al-‘Arāʼis, Būlāq 1869 en vele andere uitgaven. Een treurige oude lithografie kan gedownload worden.
Secundaire literatuur: R. Tottoli, Biblical Prophets in the Qurʾan and Muslim Literature, Richmond (Surrey) 2002.
Vertalingen:
‘Arā’is al-majālis fī Qiṣaṣ al-anbiyā’, or ‘Lives of the Prophets’, as recounted by … al-Tha‘labī, vert. George W. M. Brinner, Leiden 2002. Islamische Erzählungen von Propheten und Gottesmännern. Qiṣaṣ al-anbiyā’ oder ‘Arā’is al-mağālis von … at-Ta‘labī, 2006, übers. H. Busse, Wiesbaden 2006. Beide vertalingen zijn onwaarschijnlijk duur.

Terug naar Inhoud

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s