Allochthone wolf

Een fragment uit een profetenverhaal van al-Tha‘labī:
In koran 12:17 zeggen Jozefs broers, nadat hem in de woestijn hebben achtergelaten, tegen zijn vader Jacob: وتركنا يوسف عند متعنا فأكله الذئب We hebben Jozef achtergelaten bij onze spullen; toen heeft een wolf hem opgevreten. Het verhaal fantaseert daaromheen:

  • [Jacob] zei tegen hen: ‘Als het waar is dat een wolf Jozef heeft opgevreten, waar is die wolf dan? Breng hem hier!’
    Ze haalden hun touwen en stokken, trokken de woestijn in en joegen een wolf, die zij vingen en vastbonden. Die brachten ze bij Jacob en zetten hem voor hem neer.
    Hij zei: ‘Maak hem los!’ Dat deden ze en Jacob vroeg de wolf dichterbij te komen. Hij kwam langs de hele groep gestapt tot hij met gebogen hoofd voor Jacob stond.
    Jacob zei tegen hem: ‘Wolf, je hebt mijn zoon opgevreten, mijn oogappel, de geliefde van mijn hart en je hebt mij eindeloos verdriet en diepe smart bezorgd.’
    De wolf antwoordde: ‘Nee, bij uw grijze haar, profeet Gods! Ik heb helemaal geen zoon van u opgegeten. Het is ons verboden uw vlees en bloed te eten, van u profeten. Mij wordt hier onrecht aangedaan en ik word vals beschuldigd! Ik ben een wolf uit het buitenland, uit Egypte.’
    Toen vroeg Jacob hem: ‘En wat heeft je naar het land Kanaän gevoerd?’
    Hij zei: ‘Ik ben hier voor familiezaken, om wolven uit mijn familie te bezoeken.’ 1

De joodse oorsprong (isrā’īlīyāt) van het motief is duidelijk; het gaat terug op Genesis 37:33–35. De legende van de sporekende wolf bij Ginzberg2 is volgens hem van Arabische oorsprong. Een mooie huilerige smoes heeft de wolf hier.

  • … stond Jacob op en sprak tot zijn zonen, met betraande wangen: ‘Vooruit, neemt jullie zwaarden en bogen, gaat uit in het veld en zoekt; misschien vinden jullie het lichaam van mijn zoon en brengen jullie het me, zodat ik het kan begraven. Kijk ook uit naar wilde dieren, en vang het eerste dat jullie tegenkomen. Grijp het en breng het hier. Misschien zal God medelijden met mij hebben in mijn kommer en het dier dat mijn kind heeft verscheurd in jullie macht geven zodat ik mij erop kan wreken.’
    Jacobs zonen trokken de volgende morgen uit om het verzoek van hun vader na te komen, terwijl deze thuisbleef en huilde en rouwde om Jozef. In de wildernis vonden zij een wolf die zij vingen en levend bij Jacob brachten met de woorden: ‘Hier is het eerste wilde dier dat we tegenkwamen; we hebben het meegebracht, maar van het lichaam van uw zoon hebben geen spoor gezien.’ Jacob greep de wolf vast en sprak onder luid misbaar: ‘Waarom heb je mijn zoon Jozef verslonden, zonder enige vrees voor de God der wereld, en zonder rekening te houden met het verdriet dat jij mij zou aandoen? Jij hebt mijn zoon zonder reden verslonden; hij was aan geen enkele overtreding schuldig, en je hebt de verantwoordelijkheid voor zijn dood op mij afgewenteld. Maar God wreekt degene die wordt vervolgd.’
    Om Jacob te troosten opende God de mond van het dier en het sprak: ‘Zowaar de Heer leeft die mij geschapen heeft, en zowaar u leeft, mijn heer, ik heb uw zoon niet gezien en ik heb hem niet verscheurd. Ik kom uit een land ver weg om mijn eigen zoon te zoeken, die eenzelfde lot heeft ondergaan als de uwe. Hij is verdwenen en ik weet niet of hij dood is of leeft, en daarom ben ik tien dagen geleden hierheen gekomen om hem te zoeken. Toen ik vandaag op zoek was kwamen uw zoons mij tegen en zij grepen mij en brachten mij bij u, aldus mijn verdriet over mijn verloren zoon nog groter makend. Dit is mijn verhaal en nu, mensenkind, ben ik in uw handen. U kunt zich vandaag van mij ontdoen zoals het u goeddunkt, maar ik zweer u bij de God die mij geschapen heeft: ik heb uw zoon niet gezien en ik heb hem niet verscheurd; nooit is mensenvlees mij in de mond gekomen.’ Verbaasd over wat de wolf gezegd had liet Jacob hem ongehinderd gaan waarheen hij wilde, maar hij rouwde als tevoren over zijn zoon Jozef.

NOTEN:
1. At-Tha‘labī, Qiṣaṣ al-anbiyāʾ, Cairo 1347 (= 1929), blz. 81.

فقال لهم يعقوب: إن كنتم صادقين أنّ الذئب أكله فأين الذئب؟ أتوني به! فعمدوا الى حبالهم وعصيهم فأخذوها ومضوا الى الصحراء فاصطادوا ذئبًا وشدّوه وأوثقوه كتافًا، ثم حملوه الى يعقوب وأوقفوه بين يديه. فقال: حلّوا عقاله فحلّوه. فقال له يعقوب: أقبلْ فأقبل الذئب يتخطّى القوم حتى وقف بين يدي يعقوب منكسًا رأسه. فقال له يعقوب: أيّها الذئب أكلت ولدي وقرّة عيني وحبيب قلبي وثمرة فؤادي، لقد أورثتني حزنًا طويلاً وألمًا عظيمًا. قال فتكلّم الذئب قال: لا وحقّ شيبتك يا نبي الله ما أكلت لك ولدًا وإن لحومكم ودماءكم معشر الأنبياء لمحرّمة علينا. وإني لمظلوم مكذوب عليّ، وإني لذئب غريب من بلاد مصر. فقال يعقوب: وما أدخلك أرض كنعان؟ قال: جئت لأجل قرابة لي من الذئاب أزورهم وأصلهم.
(الثعلبي، قصص الأنبيا المسمّى بالعرائس، القاهرة ١٣٤٧، ص ٨١)

2. Louis Ginzberg, The Legends of the Jews, Philadelphia 1954–59, i, 28–9, online hier; v, 332 noot 66: Yashar Wa-Yesheb, 85a–85b. ‘This legend seems to be of Arabic origin, since in genuinely Jewish legends animals do not speak.’

Terug naar Inhoud

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s