Het lange mannengewaad

Assyrische reliëfs in het British Museum (8e eeuw v. Chr.) tonen ons Arabische krijgers in lendenschortjes tot iets boven de knie, die op hun plaats gehouden werden door een smalle, later ook bredere en dikkere gordel. Maar misschien was die doek alleen het praktische gevechtspak en hadden ze thuis in de tent iets langers? Het lange gewaad schijnt te zijn overgenomen uit het Noorden. Eén Arabier op een reliëf, niet in een gevechtsscène, draagt een langer gewaad naar Noord-Syrische stijl. De stoffen moesten ook vaak uit het noorden komen, of uit het zuiden: veel kleding draagt Jemenitische namen. Arabië kende wel wol, maar geen vlas om linnen van te maken. Volgens Herodotus (484–425 v. Chr.)1 droegen ze een ζειρά (zeira), dat is een lange lendendoek die tot onder de enkels gaat. Zeira zal wel niet, zoals ik eerst dacht, het Arabische woord izāra zijn, dat is een lendendoek die tot onder de knie gaat. De zeira werd ook in delen van Griekenland gedragen en het is onwaarschijnlijk dat de oude Grieken hun kleding Arabische namen gaven.
Toen de Islam opkwam werd het bij ons welbekende lange gewaad door Arabische mannen dus al lang gedragen. Bij zulke gewaden hoort het Arabische woord tashmīr, het opstropen of ophijsen. Misschien hebben de oude Arabieren ook hun mouwen opgestroopt, maar de nadruk valt bij dit woord op het omhoog hijsen van het gewaad en door middel van de gordel vastzetten rond de heupen, zodat de onderbenen vrijkomen en men zich vlotter kan bewegen. Omhoog ging het kleed wanneer er gewerkt, gerend of gevochten moest worden. Dit was al in oudtestamentische tijden bekend, getuige de bijbelse uitdrukking: ‘de lendenen omgorden’ – ook daar heeft het te maken met action.

In Koran 68:42 wordt gezegd, over de *Jongste Dag: يوم يكشف عن ساق ‘ten dage dat er een onderbeen ontbloot zal worden…,’ wat neerkomt op het ophijsen van het gewaad. Wiens been is dat? Er waren uitleggers die meenden dat het Gods been betreft.2 Zo verwonderlijk is dat niet: de Koran spreekt over Gods oog en Gods hand; waarom zou hij dan ook geen been hebben? Er waren inderdaad moslims die deze uitdrukkingen letterlijk  namen—zonder zich uiteraard te willen afvragen hoe dat been er uit zag. Bilā kayf (‘zonder te vragen hoe’) was het orthodoxe devies. Gelijk hadden ze; anders krijg je maar rare vragen. De  koranvertaler Fred Leemhuis vertaalt: ‘ … dat hun de benen ontbloot worden’ — de benen van de in de hel gestraften? De Amerikaan Majid Fakhry dacht aan nog iets meer; hij vertaalt: ‘… when nothing shall be concealed.’ Met andere woorden: ze moeten met de billen bloot, ook figuurlijk.
Mij dunkt dat de uitdrukking oorspronkelijk met dat opstropen van een gewaad te maken had gehad, maar allang idiomatisch was geworden, zodat er niet meer aan een concreet been gedacht werd, zoals wij bij ‘de mouwen opstropen’ en ‘zijn handen in onschuld wassen’ ook meestal niet aan echte armen of handen denken. Dan betekent de koranische uitdrukking zoiets als: ‘Ten dage dat het heftig zal toegaan’.

Noten
1. Herodotus, Historiae vii, 69.
2. O.a. al-Bukhārī, Tafsīr sūra 68, 2.

حدثنا آدم حدثنا الليث عن خالد بن يزيد عن سعيد بن أبي هلال عن زيد بن أسلم عن عطاء بن يسارعن أبي سعيد ر قال سمعت النبي ص يقول يكشف ربنا عن ساقه فيسجد له كل مؤمن ومؤمنة فيبقى كل من كان يسجد في الدنيا رياء وسمعة فيذهب ليسجد فيعود ظهره طبقا واحدا.

Naar rubriek KLEDING:
Dames: hoofddoek, sluier, boerka & co, tsjador, hot pants.
Heren: boerka, Arabische kleding in de bijbel.

Terug naar Inhoud

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s