Danesjwar, Het offer (bespreking)

Simin Danesjwar, Het offer. Een Perzische roman. Uit het Perzisch vertaald en van een nawoord voorzien door Johan ter Haar. Uitg. Meulenhoff, 320 blz.

Deze roman van de schrijfster Danesjwar (1921) is sinds de verschijning in 1969 het best verkopende boek van Iran. Het speelt in Zuid-Iran tijdens de Engelse bezetting in de Tweede Wereldoorlog: een nog lang niet fundamentalistisch land waar de chador ontspannen gehanteerd wordt, waar de heren wijn drinken, de soldaten een borrel pakken en tante in haar salon gezellig een pijpje opium schuift. De heldin Zari behoort tot de feodale klasse, maar draagt het hart op de goede plaats. Met haar zijn we getuige van onderdrukking, tyfus, honger, oorlog, collaboratie en verzet, en we zien hoe ze liefdadigheid bedrijft in het gekkenhuis en de gevangenis. De ellende wordt getemperd door een zachte glans van lieve damesachtigheid en soms een kinderboek-achtige onschuld. Het is even wennen: de schrijfster gaat de hardheid van het leven niet uit de weg, spreekt openhartig over sex, en ze schrijft uitstekend, maar trekt nu eenmaal een zachter register open dan bij ons gebruikelijk is.
Centraal staat het martelaarschap van Zari’s man Josoef, een landheer die als een der weinigen niet laf, corrupt en collaborerend is. Als hij is doodgeschoten vindt Zari haar ware grootheid: door rouw gerijpt beseft ze dat ze vrij is, zich niet moet laten knechten maar moet strijden tegen de onderdrukking. Daartoe wordt ze onder andere geïnspireerd door het verhaal over Siawasj, een voorislamitische martelaar die veel gemeen heeft met Hosein, de martelaar van de sjiitische moslims. Iran is dol op martelaren, vooral wanneer ze in hun eentje verzet bieden tegen een overmacht. Dat verklaart voor een belangrijk deel het succes van Het offer.
Het boek biedt ons vooral een uniek inzicht in een niet meer bestaande samenleving en, belangrijker, het doet ons enigszins begrijpen hoe de in onze ogen vaak bizarre Iraniërs worden voortgedreven door hun verhalen over ‘onmogelijk’ idealisme en martelaarschap.

Was gepubliceerd in NRC-Handelsblad, 11 augustus 1995.

Terug naar Inhoud