Verliefdheid als ziekte (tekst en vertaling, 9e eeuw)

““Een medicus heeft gezegd: Hartstochtelijke liefde is een begeerte die ontstaat in het hart, waarheen zich elementen van verlangen verzamelen. Naarmate zij sterker wordt, wordt de verliefde opgewondener en hardnekkiger en nemen zijn onrust en slapeloosheid toe. Daarbij wordt zijn bloed verbrand en omgezet in zwarte gal, en ontsteekt zijn gele gal, die eveneens in zwarte gal overgaat. Dit surplus aan zwarte gal brengt schade toe aan het denkvermogen. Daarmee gaan verbijstering gepaard, vermindering van het rationele denken, onredelijke verwachtingen en de wens dat het onmogelijke zal gebeuren, tot het uiteindelijk tot waanzin leidt. De verliefde gaat soms over tot zelfdoding, of hij sterft van smart, of hij kijkt de hele tijd naar het voorwerp van zijn hartstocht en sterft dan van vreugde of verdriet. Soms ook slaakt hij een zucht, waardoor zijn geest vierentwintig uur lang verdwijnt, zodat men denkt dat hij gestorven is en hij begraven wordt terwijl hij nog in leven is. Soms haalt hij diep adem en blijft zijn ziel steken in zijn hartzakje; het hart omsluit haar en laat haar niet meer los totdat hij sterft. Soms is hij rustig en staart de hele tijd naar zijn geliefde, of hij ziet die plotseling, en dan is zijn ziel in één keer weg, geheel onverwacht.
Bij een hartstochtelijk verliefde is waar te nemen, als zijn geliefde alleen maar wordt genoemd, dat het bloed uit zijn gezicht wegtrekt, en in dat geval kan de afloop zijn zoals vermeld. Wie in deze toestand verkeert is niet te helpen door ingrijpen van mensenkinderen, maar kan alleen nog genezen door een genade van de Allerhoogste. Dat komt omdat aan een kwaadaardige aandoening, die voortkomt uit een onafhankelijk bestaande oorzaak, een eind gemaakt kan worden door het wegnemen van haar oorzaak. Maar als er twee oorzaken gelijktijdig optreden, en de ene is de oorzaak van de andere, dat is er geen manier om een eind te maken aan één van hen. Als de zwarte gal de oorzaak is van voortdurend nadenken en dit is weer de oorzaak van het verbranden en omzetten van bloed en gele gal, zodat de zwartgalligheid nog versterkt wordt, dan neemt het gepieker toe met de zwarte gal en de zwarte gal met het gepieker. Dit is een ernstige ziekte, die artsen niet kunnen behandelen.””

وقال بعض —المتطببين: العشق طمع يتولد في القلب وتجتمع اليه مواد من الحرص. فكلما قوِي ازداد صاحبه في الاهتباج واللَجاج وشدة القلَق وكثرة السهر، وعند ذلك يكون احتراق الدم واستحالته الى السوداء والتهاب الصفراء وانقلابها الى السوداء. ومن طغيان السوداء فساد الفكر، ومع فساد الفكر تكون الفدامة ونقصان العقل ورجاء ما لا يكون وتمني ما لا يتمّ حتى يؤدي ذلك الى الجنون. فحينئد ربما قتل العاشق نفسه وربما مات غمّا وربما نظر الى معشوقه فيموت فرحا أو أسفا، وربما شهق شهقة فتختفي منها روحه أربعا وعشرين ساعة، فيظنون أنه قد مات فيقبرونه وهو حي. وربما تنفّس الصعداء فتختنق نفسه في تأمور قلبه، وينضمّ عليه القلب فلا ينفرج حتى يموت وربما ارتاح وتشوف للنظر أو رأى من يحب فجأة، فتخرج نفسه فجأة دفعة واحدة. وأنت ترى العاشق إذا سمع بذكر من يحب كيف يهرب ويستحيل لونه وإن كان الأمر يجري على ما ذكر فإن زوال المكروه عمّن هذه حاله لا سبيل إليه بتدبير الآدميين ولا شفاءَ له الّا بلطف يقع له من رب العالمين، و ذلك أن المكروه العارض من سبب قائم منفرد بنفسه يتهيأ التلطف في إزالته بإزالة سببِه. فإذا وقع السببان وكل واحد منهما علة لصاحبه لم يكن الى زوال واحد منهما سبيل. فإذا كانت السوداء سببا لاتصال الفكر وكان اتصال الفكر سببا لاحتراق الدم والصفراء وقلبها الى تقوية السوداء فالسوداء كلما قويت قوت الفكر، والفكر كلما قوي قوى السوداءَ. وهذا هو الداء العياء الذي يعجز عن معالجته الأطباء.

Uitgave en vertaling van een tekst van Muhammad ibn Dāwūd al-Isbahāni (Baghdad, 869–910 na Chr.), Kitāb al-Zahra, uitg. R. Nykl, Chicago 1932, blz. 17. Ik heb de tekst op enkele plaatsen gewijzigd op grond van handschriften en tekstgetuigen.
De tekst is grondig bestudeerd en met andere versies vergeleken in: Hans Hinrich Biesterfeldt en Dimitri Gutas, ‘The Malady of Love,’ Journal of the American Oriental Society, 104/1 (1984), 21–55.

Diakritische tekens: Muḥammad ibn Dāwūd al-Iṣbahānī

MUHAMMAD IBN DAWUD AL-ISBAHANI: Startpunt:
Hadith bij Ibn Dawud: Hadith.
Islamitisch recht bij Ibn Dawud. De wijn in het paradijs
Graeco-Arabica bij Ibn Dawud: Liefde als doodsoorzaak. Platonische liefde.
Ibn Dawuds liefdestheorie: Liefde als doodsoorzaak. Platonische liefde.
Anecdotes over zijn leven: Zijn liefdesdood.             Terug naar Inhoud