Varianten in de korantekst

Hoe vast staat de korantekst eigenlijk? Echt onderzoek is daarnaar nooit gedaan; dat komt nu pas langzamerhand op gang. Er bestaan heel wat ‘variante lezingen’ (qirā’āt), die overigens door islamitische geleerden vanouds werden erkend. Er wordt ook wel gesproken van ‘tekstwijzigingen’, maar dat is minder juist, want dat zouden afwijkingen zijn van een vooronderstelde, juiste tekstvorm, en die is er niet.

Als voorbeeld moge dienen de varianten bij koran 112:1–2: قل هو الله أحد الله الصمد Qul huwa allāhu ahadun allāhu al-samadu.
Dat is taalkundig gezien een lastig vers. ‘Zeg: hij is God, een ene; God is de toeverlaat.’ (Of Zeg: hij, God, is één, God, de toeverlaat. Of iets dergelijks. Van het woord samad is de precieze betekenis niet bekend.)
De bewaarde en in islamitische kring erkende tekstvarianten zijn:
qul ontbreekt (bij vier autoriteiten)
al-wāhidu ‘de ene’ in plaats van ahadun ‘één,’ of ‘een ene’ (bij drie autoriteiten)
– het tweede allāhu ontbreekt (bij één autoriteit).

Er bestaat een Iraakse munt uit ongeveer 685, die ouder is dan het oudste bestaande koranhandschrift. Daarop staat de hele soera 112. Van de tekst van het eerste vers ontbreken daar zelfs de eerste twee woorden uit de bekende koran. Het begin van de soera luidt dan: allāhu ahadun allāhu al-samadu ‘God is een; God is de toeverlaat,’ of eventueel: ‘… God, de toeverlaat.’ Dat leest al heel wat makkelijker weg.

Dit is natuurlijk maar een miniem voorbeeldje van de tekstverscheidenheid in de koran. Er bestaan dikke boeken over.

Is dat erg, dat de korantekst niet helemaal vaststaat? Omstreeks 900 was er een golf van vrome gestrengheid, die heel wat variante lezingen heeft geëlimineerd, zeg maar weggegooid. Maar over het algemeen was het streven in de islamitische wereld vanouds niet het verkondigen van een enkelvoudige waarheid, maar het toelaten van een zo groot mogelijke verscheidenheid. Vandaar ook de hadith volgens welke de profeet gezegd heeft: ‘De koran is geopenbaard in zeven varianten.’ 1 Pas in de laatste eeuw begon men het ‘Westen’ te imiteren in zijn streven naar ondubbelzinnige en vooral simpele waarheden. Tegenwoordig zou men dus ook de variante lezingen in de korantekst het liefst negeren. Jammer: dat flexibele was altijd wel charmant.

NOOT
1. harf, mv. ahruf. Bijv. Muslim, Sahīh, Musāfirīn 270 e.v.a. إن هذا القرآن أنزل على سبعة أحرف

Diakritische Zeichen: aḥadun, al-ṣamadu, al-wāḥidu, ḥarf, aḥruf, Ṣaḥīḥ

Terug naar Inhoud