Moslim (korte definitie)

Volgens van Dale is een moslim ‘een belijder, aanhanger van de islam’. Dat is lekker makkelijk; dan kan ik hier verwijzen naar het trefwoord islam (dat nog niet af is). Er blijven echter nog een paar vragen over.
.
Sinds wanneer werden mensen moslim?
Ook deze vraag behandel ik liever onder het hoofdje ‘islam’. Moslims kwamen er zodra er iets als de/een islam was. Vaak zegt men: dat was ongeveer in 692, toen kalief ‘Abd al-Malik het rijk verenigde.
.
Hoe heetten zij daarvoor?
Maar hoe heetten de Arabieren in Syrië en Palestina dan voordat zij moslim waren? De overige bevolking heeft de veroveraars niet ‘moslims’ genoemd, maar met andere namen aangeduid:
– Saracenen = Griechisch Σαρακηνοί, ‘zij uit het Oosten’; zo ook het bijbelse benē qedem.1 Gedacht werd aan de plunderaars op hun kamelen die het bewoonde land af en toe teisterden.
– Scenitae = Grieks σκηνίται, tentbewoners.
– Hagarenen = Grieks Άγαρηνοί, Mensen die van Hagar afstammen.
– Syrisch mehagrayē, Grieks μαγαριται, magaritae, Arabisch muhādjirūn = emigranten.
.
Saracenen, Sceniten en Hagarenen zijn duidelijk benamingen die door buitenstaanders op de Arabieren werden toegepast. Maar mehagrayē gaat op het Arabische muhādjirūn terug, of is het juist omgekeerd? In de islamitische overlevering wordt die naam voornamelijk toegepast op de Emigranten van Mekka naar Medina. Was hij in werkelijkheid veel meer verbreid dan de islamitische bronnen ons vertellen? Hebben de mensen in de bezette gebieden mehagrayē gebruikt in de onvriendelijke betekenis van ‘vreemdelingen, buitenlanders’?
Zeker is dat veel meer Arabieren zich Emigrant genoemd hebben dan de kleine groepjes moslims die met de profeet naar Medina en eerder al naar Ethiopië geëmigreerd waren.2 Bij nader inzien is ook in de islamitische bronnen wel te zien hoe rekbaar het begrip aanvankelijk was.
Kort voor zijn dood zou de profeet nog hebben gezinspeeld op het steeds groeiende aantal der muhādjirūn, die toch eigenlijk net als de Helpers een kleine gesloten groep hadden moeten zijn.

  • Al-Zuhrī heeft vernomen van ‘Abdallāh ibn Ka‘b ibn Malik: Op dezelfde dag dat de profeet ṣalāts verrichtte en om vergeving bad voor de gevallenen van Uhud zei hij ook: ‘Emigranten, behandelt de Helpers goed, want andere groepen nemen toe in aantal, maar de Helpers niet. Zij zijn mijn steun en toeverlaat geweest. Dus wees goed voor hen als zij goed doen en zie het door de vingers als zij kwaad doen.’ Daarop kwam de profeet van de kansel af en ging naar binnen. Zijn pijn werd nu zo hevig dat hij het bewustzijn verloor.3

In de hadith-literatuur is het omstreden wanneer de hidjra een einde nam. De meeste teksten zeggen of impliceren: ‘Er is geen hidjra na de verovering van Mekka.4 Volgens andere hadithen gaat de hidjra door zolang er djihad is.5
.
Wie is moslim?
Ik zou denken: iedereen die zegt dat hij het is, iedereen die het wil zijn en op de momenten dat hij het wil zijn. Maar zo eenvoudig is dat niet. Een identiteit wordt je vaak opgedrongen.
Ik ben bij voorbeeld Nederlander; dat vind ik prima en wil ik helemaal niet ontkennen. Toch heb ik er een hekel aan wanneer ik daar in mijn Duitse woonomgeving op word vastgepind; wat gelukkig zelden gebeurt. Ik ben bovendien een onreligieus mens, maar in het Nabije Oosten moet ik mij vaak tot de christenen laten rekenen. Onreligieus kennen ze daar niet.
De moslim-identiteit is er een die vaak mensen wordt opgedrongen, en met veel onaangenamere gevolgen dan mijn identiteitsprobleempjes. In een islamitische omgeving is het vaak moeilijk haar kwijt te raken, als iemand dat wil. Het wordt bemoeilijkt door de traditionele islamitische overtuiging dat ieder mens als moslim geboren wordt en dat hij, eenmaal belijdend moslim, nooit mag ophouden dat te zijn.

  • Een hadith op naam van Abū Hurayra: De profeet heeft gezegd: ‘Ieder kind wordt geboren met een aanleg (fitra) tot de islam, en het zijn zijn ouders die het tot jood of christen of vuuraanbidder maken, zoals ook ieder beest als een volledig jong ter wereld komt; zien jullie daaraan enig gebrek?’
    Toen zei Abū Hurayra : ‘Lees als jullie willen maar het vers: ‘…. de aanleg waarmee God de mensen geschapen heeft. Gods schepping kan niet veranderd worden’ enzovoort.5

In extreme gevallen worden mensen die absoluut geen moslim meer willen zijn eerst tot moslim verklaard en vervolgens tot afvallige.
En wat te denken van de 10 à 20 miljoen Alevieten in Turkije en daarbuiten? Misschien vinden die het helemaal niet prettig, moslim genoemd te worden, maar ze moeten het zich laten welgevallen, omdat ze anders grote problemen krijgen met de Turkse overheid.
In West-Europa staan dan ook nog eens Geert en Henk en Ingrid klaar om migranten uit het Nabije Oosten onherroepelijk tot moslims te bestempelen. Migranten die voorheen Turken of Marokkanen waren geweest werden sinds 9.11 plotseling als moslims gezien. Het wachten is nog slechts op de vette letter M die in de paspoorten zal worden gedrukt. Een denkfout is (als er al bij gedacht wordt), dat iedereen die uit een Arabisch of islamitisch land stamt automatisch moslim is. Om te beginnen zijn daar ook miljoenen christenen en Alevieten en nog andere groepen. Bovendien moet iedereen zelf maar uitmaken of hij moslim is.
.
Anderzijds bestaan er moslims die van andere moslims beweren dat zij er geen zijn. Sinds eeuwen heerst er onder soennieten een heel ontspannen opvatting over moslim-zijn. Een moslim is iemand die tenminste belijdt: ‘Er is geen god dan God en Mohammed is Gods gezant.’ Nalatigheid in de uitvoering van de religieuze plichten betekent naar deze opvatting niet het einde van het moslim-zijn. Geloof zonder werken is mogelijk. De ene moslim kan van de andere niet zeggen dat hij geen moslim is. Tenzij deze weigert de geloofsbelijdenis uit te spreken, of uitdrukkelijk zegt dat het gebed niet nodig is, dat Mohammed geen profeet is o.i.d., pas dan geldt hij als afvallige. Maar strenge, militante groeperingen zien dat tegenwoordig vaak anders. Voor hen is het uitspreken van de geloofsbelijdenis lang niet genoeg. Ook de religieuze plichten moeten precies worden uitgevoerd, het individu moet zich onderwerpen aan Gods wet en zich dienovereenkomstig gedragen, zulks ter beoordeling van … tja, van wie eigenlijk? Er bestaan inderdaad groepjes die de pretentie hebben dat voor andere moslims te kunnen beoordelen, maar gezellige types zijn dat niet. Zij aarzelen niet takfīr uit te oefenen, ‘voor ongelovig te verklaren’ d.w.z. zij zeggen, dat die anderen ongelovigen zijn. En tegen de aldus geschapen ongelovigen moet volgens hen djihad worden gevoerd.
.
Wanneer is iemand moslim?
Een mens heeft tegenwoordig meer dan één identiteit. De moslim-knop staat niet altijd ‘aan’. Als een moslim bidt, naar de moskee gaat of een bedrag overmaakt voor slachtoffers in Pakistan doet hij dat als moslim. Maar als hij kookt, zingt of voetbalt, doet hij dat ook ‘als moslim’? En als hij slecht zingt of kookt? Of zuipt, lastert of hoereert? Blijkbaar kan niet iedereen 24 uur per dag de moslim-identiteit gebruiken. De Republikeinen in de VS, voor wie de zondag een dag van religieuze wijding is, maar die de rest van de week arme sloebers hun zorgverzekering misgunnen, zijn ook niet de hele tijd christen.

NOTEN
1. Rechters 8:11.
2. P. Crone en M. Cook hebben in hun opzienbarende boek Hagarism (Cambridge 1977) de ogen van de wetenschappers geopend voor de niet-islamitische bronnen over de vroegste tijd van de islam, en daarmee ook voor de Emigranten. Zij hebben een geheel nieuw voorstel gedaan voor de vroegste geschiedenis van de islam. Het boek was indertijd nodig om de oriëntalisten uit hun diepe slaap te wekken, maar is niet steekhoudend gebleken. Wat zij echter over Emigranten bekend maakten blijft interessant.
3. Ibn Ishāq: Das Leben Muhammed’s nach Muhammed Ibn Ishâk bearbeitet von Abd el-Malik Ibn Hischâm, uitg.. F. Wüstenfeld, Göttingen 1858–60, 1007.
4. لا هجرة بعد الفتح; bijv. Muslim, Sahīh, Imāra 86.
5. Bijv. Abū Dāwūd, Djihād, 2; Ahmad ibn Hanbal, Musnad i, 192.6. Bukhārī, Sahīh, 23, 80; Muslim, Sahīh, Qadar, 22; koran 30:30.

Diakritische tekens: Uḥud, fiṭra, Ibn Isḥāq, Ṣaḥīḥ, Aḥmad ibn Ḥanbal

Terug naar Inhoud