De verwoesting van Mekka

Makkah-and-the-makkah-Clock-Tower-950x615Daarmee bedoel ik niet de sloop van de Ka‘ba, die aan het einde der tijden te verwachten is, maar de activiteiten van het huidige Saoedische, Wahhabitisch gekleurde regime bij de modernisering van Mekka en de uitbreiding van de faciliteiten voor pelgrims. In 2012 kwamen er drie miljoen pelgrims naar de stad; in 2013 kregen er slechts twee miljoen toestemming, wat nu eens gemotiveerd wordt met de chaos door allerlei bouwmaatregelen, dan weer met het besmettingsgevaar door het MERS-virus. In 2025 worden er echter 17 miljoen pelgrims verwacht (hoezo eigenlijk?), en er moet dus iets ondernomen worden om die in de door bergen ingesloten stad te kunnen opvangen. Er is een megalomaan bouwproject aan de gang, warain de Ka‘ba is nauwelijks nog is terug te vinden.

Foto Saudi Bin Laden Group

Foto Saudi Bin Laden Group

Mooi wordt het allemaal niet, maar waar vind je tegenwoordig nog fraaie architectuur? Een enorme parkeerkelder onder de Ka‘ba is er al, evenals diverse shopping malls, waarin o.a. een boutique van Paris Hilton; of zou die alweer dicht zijn? De hoofdzaak is een klokkentoren van 601 meter hoog, waarbij de campanile van Venetië en de Big Ben in het niet vallen. De klok zelf is 43 meter in doorsnee en made in Germany. Door de oplichtende wijzers worden de preciese gebedstijden aangegeven, een verniewing (bid‘a) die met de uitvinding van de staande klok al was begonnen. In de vroege islam konden de gelovigen zelf aan de hand van de zonnestand vaststellen wanneer het tijd was om te gaan bidden. In de praktijk werden ze daarbij geholpen door een menselijke moëddzin. Er waren tamelijk brede marges binnen welke het gebed geldig was. Nu worden vaste tijdstippen met Duitse precisie door een onpersoonlijk orgaan vastgesteld; als het aan de Saoedi’s lag meteen maar voor de hele wereld. Wie op deze klok kijkt zal het niet in zijn hoofd halen het gebed te laten versloffen; in reusachtige letters staat de naam van God erboven.

Om hotels, congrescentra, malls, luxe appartementen en parkeerplaatsen te bouwen moeten uiteraard historische gebouwen en archeologische vindplaatsen uit alle eeuwen wijken; dat is niets nieuws en komt overal ter wereld voor. Maar niet iedereen weet en verwacht misschien dat in Mekka één soort oudheden met bijzondere ijver wordt gesloopt: alles wat te maken heeft met de profeet Mohammed. Dat heeft niet zo veel met de uitbreidingsplannen te maken, maar met de religieus gefundeerde afkeer van de regering van graven en (potentiële) pelgrimsoorden enerzijds, en van de biografie van de profeet anderzijds. De begraafplaats van Medina, Baqi‘ al-Gharqad, werd al in 1925 door het toen fris aangetreden Wahhabitische regime verwoest. Daar lagen niet zomaar mensen begraven, maar de vrouwen en tijdgenoten van de profeet! De islamitische wereld was ontzet; toch werd in hetzelfde jaar ook nog de historische begraafplaats van Mekka met de grond gelijk gemaakt. Zo gingen ook de graven van Mohammeds eerste vrouw Khadidja en verscheidene voorouders verloren. Bij de huidige bouwactiviteiten wordt iedere herinnering aan het geboortehuis van Mohammed uitgewist, aldus de Guardian, en is het huis van Khadidja al gesloopt; dat laatste om plaats te maken voor een blok van maar liefst 1400 toiletten. Meer schijt aan het verleden kun je niet hebben.

Toch is er veel te zeggen voor de Wahhabitische vernietigingsdrang. Al die historische plaatsen zijn immers niet écht historisch? In het geboortehuis van Goethe in Frankfort is Goethe werkelijk geboren, daar kun je van op aan … al is het huis zelf maar een replica van het origineel dat in de oorlog werd verwoest, ha ha. Maar heeft Mohammed ooit een voetje gezet in dat zogenaamde geboortehuis van hem? Heeft hij überhaupt bestaan? Heeft Khadidja wel geleefd, en zo ja, heeft zij daar echt gewoond, was zij daar echt begraven? Ligt Abraham werkelijk in dat sterk omstreden graf in Hebron (al-Khalil), terwijl zelfs ’s mans existentie in duistere nevelen gehuld blijft? Dat het logement van de Barmhartige Samaritaan dat in de Woestijn van Judea staat of stond nep is begrijpt iedere lezer van Lukas 10:34 direct. Alle drie de westerse godsdiensten beschikken over hopen ballast van dit soort geconcretiseerde heilsgeschiedenis. Verfrissend dus dat ze in Arabië al die troep eens opruimen?

Mekka in 1953

Mekka in 1953

Onzin natuurlijk, ik betreur het dat er zoveel oudheden moedwillig kapot worden gemaakt! Al dateren ze dan niet uit de tijd van Mohammed, ook gebouwen en graven uit de Abbasidische of voor mijn part de Ottomaanse tijd zijn historisch waardevol; ik had er graag meer over geweten. De Saoedische afkeer van archeologie en monumentenzorg komt niet alleen voort uit zuiverheid in de leer, maar ook uit angst voor het eventueel opgedolven verleden. De heilsgeschiedenis zou aantoonbaar anders gelopen kunnen zijn, de pre-islamitische tijd (djāhilīya) zou misschien niet zo barbaars zijn als gedacht, en een stuk christelijker dan gewenst.

De afkeer van de biografie van de profeet heeft twee kanten. Enerzijds wordt de verering van mensen streng veroordeeld, en voor de profeet wordt er geen uitzondering gemaakt. Aan de andere kant is er de religie-overschrijdende haat van fundamentalisten tegen literatuur in het algemeen. De profetenbiografie (sīra) is verhalend en dus fictie, dat hebben de Wahhabieten goed begrepen. Ibn Taymīya (1263–1328), hun geestelijke voorvader, stond al op het standpunt dat het biografische materiaal waardeloos en niet als juridisch argument bruikbaar is, tenzij het onderwerp van groot belang is en de tekst met meerdere overleveringsketens (isnaden) wordt overgeleverd. Door die beperking verviel een aanzienlijk deel van de sira. De ouders, de geboorte, de vroege jeugd, de eerste openbaring: allemaal niet van belang.

Intussen is Mohammed toch een uiterst belangrijke persoon voor de Saoedi’s, daar is geen twijfel aan. Hij mag alleen geen leven gehad hebben, niets menselijks of al te menselijks. Wat uit de  sīra van belang is is een betrekkelijk beperkt aantal hadithen van hem, die de rechstregels of de basis daarvan vormen en die terug te vinden zijn in juridisch bruikbare Fiqh as-sīra-boeken. Sīra light dus. Het lijkt me heel moeilijk, zo’n bijna abstracte profeet te hebben.

Een serie foto’s van Mekka in 1953 vindt U hier.

NASCHRIFT 21 juli 2016: zie nu ook hier.

Terug naar Inhoud