De islamistische steniging: een modern fenomeen

Bladzijde twee

Waar halen moderne moslims dat stenigen dan vandaan, als het geen traditie had? Uit enkele hadithen en een pseudo-koranvers. Eén koranvers spreekt duidelijk over een heel andere straf bij ontucht:

  • De overspelige vrouw en de overspelige man, geselt elk van hen beiden met honderd geselslagen en krijgt in Gods godsdienst geen mededogen met hen, als jullie in God en de laatste dag geloven. Bij hun bestraffing moet een groep gelovigen aanwezig zijn.3

Maar een paar hadithen, niet allemaal, bevelen inderdaad steniging aan:

  • 1. Van al-Sha‘bī: ‘Alī [, de vierde kalief,] heeft gezegd, toen hij op vrijdag een vrouw stenigde: ‘Ik heb haar gestenigd volgens de soenna van de profeet.’ 4
  • 2. Van Zayd ibn Khālid al-Djuhanī: Ik heb gehoord hoe de profeet iemand die ongehuwd was en ontucht had bedreven veroordeelde tot honderd geselslagen en verbanning voor een jaar.5
  • 3. Van ‘Ubāda ibn al-Ṣāmit: De profeet heeft gezegd: ‘Neem het van mij aan, neem het van mij aan. God heeft voor deze vrouwen een weg gemaakt (koran 4:15). Een ongehuwde man met een ongehuwde vrouw, dat is honderd geselslagen en verbanning voor een jaar. Een gehuwde man met een gehuwde vrouw, dat is honderd geselslagen en steniging. 6
  • 4. Van ‘Abdallāh ibn ‘Abbās: ‘Umar ibn al-Khaṭṭāb [, de eerste kalief,] heeft gezegd, terwijl hij op de preekstoel van de profeet zat: ‘God heeft Mohammed met de waarheid gezonden en heeft hem het Boek geopenbaard, en tot de openbaring behoorde ook het vers over de steniging. Wij hebben het gereciteerd, uit ons hoofd geleerd en begrepen. De profeet heeft gestenigd en wij hebben na hem gestenigd. Nu ben ik bang dat na verloop van tijd iemand zal zeggen: “Wij vinden de steniging niet in Gods Boek,” en aldus ten onrechte een door God geopenbaarde verplichting zal nalaten. Steniging is in Gods boek verplicht gesteld voor wie ontucht heeft bedreven na eerst al wettig geslachtsverkeer te hebben gehad, zowel mannen als vrouwen, als het bewijs geleverd is, of in geval van zwangerschap of bekentenis.’ 7

Inderdaad vinden wij de steniging niet in de Koran. Voorstanders van het stenigen beweerden echter dat er wel degelijk een vers over had bestaan, met de volgende inhoud:

  • Wilt niet iets anders dan uw vaderen, want dat is ongeloof voor u. [Zelfs] als een oude man en een oude vrouw ontucht plegen, stenigt hen dan in elk geval, als een straf van God. God is machtig en wijs. 8

Maar dat vers geldt als ‘afgeschaft’. In dit geval is de woordelijke tekst afgeschaft, zodat het niet in de koran staat, maar de erin vervatte rechtsregel is geldig, want de steniging komt wel in de hadith voor. (Die afschaffing (naskh) is een lastige zaak, die een apart artikeltje behoeft.)

  • 5. Van Abū Isḥāq al-Shaybānī: Ik vroeg aan ‘Abdallāh ibn abī Awfā:
    ‘Heeft de profeet gestenigd?
    ‘Ja.’
    ‘Voordat soera al-Nūr werd geopenbaard of daarna?’
    ‘Dat weet ik niet.’ 9

De vraag suggereert dat het hierboven geciteerde vers uit deze soera (24:2), waarin bij ontucht geseling wordt bevolen, het ‘vers van de steniging’ heeft afgeschaft (naskh).

  • 6. Van ʿAbdallāh ibn ‘Umar: De joden kwamen bij de profeet en vertelden dat een man en een vrouw van hen ontucht hadden bedreven. De profeet vroeg hen: ‘Wat vinden jullie in de Thora over de steniging?’ Zij antwoordden: ‘Wij zetten hen te kijk en geselen hen.’ Toen riep [de moslim geworden jood] ‘Abdallāh ibn Salām: ‘Jullie liegen! De steniging staat in de Thora.’ De joden brachten de Thora en sloegen die open, en een van hen bedekte het vers over de steniging met zijn hand en las het voorafgaande en het volgende vers voor. ‘Abdallāh ibn Salām zei: ‘Haal je hand daar eens weg!’ Dat deed hij, en inderdaad, daar stond het vers over de steniging. De joden zeiden: ‘Hij heeft gelijk, Mohammed, het vers over de steniging staat in de Thora!’
    Daarop beval de profeet de beide ontuchtigen te stenigen, en ik heb zelf gezien hoe de man zich over de vrouw heen boog om haar voor de stenen te beschermen.9
  • 7. Van Abū Hurayra: Een man kwam bij de profeet in de moskee en riep tegen hem: ‘Profeet, ik heb ontucht bedreven.’ Toen de profeet er geen aandacht aan schonk zei de man het nog eens, en nadat hij vier maal tegen zich zelf had getuigd riep de profeet hem en vroeg: “Ben jij krankzinnig?”
    ‘Nee,’ antwoordde de man.
    “Had je daarvóór geoorloofd geslachtsverkeer gehad?”
    ‘Ja.’
    Daarop riep de profeet enige mannen en beval: “Breng hem weg en stenig hem!”
    Djābir ibn ʿAbdallāh vertelde: Ik was een van degenen die hem stenigden. Wij begonnen ermee op de gebedsplaats, maar toen de stenen hem raakten vluchtte hij weg. Wij kregen hem op de lavasteengronden weer te pakken en daar hebben wij hem toen gestenigd.10

Deze hadithen zijn voor moslims zeer gezaghebbend en het is duidelijk: er dient bij ontucht gestenigd te worden, al komen ongehuwden er wat genadiger af.

Waarom werd de steniging toch niet of nauwelijks toegepast? Uitkomst vonden de rechtsgeleerden in twee verzen die wél in de koran staan:

  • Als er onder jullie vrouwen iemand is die een gruweldaad (fāḥisha) begaat, roept dan uit jullie midden vier getuigen op tegen haar. Als zij dan getuigenis geven, geeft haar dan huisarrest, totdat de dood haar wegneemt of God haar een uitweg biedt. En de twee uit jullie midden die dat begaan moet jullie beiden straffen. Maar als zij berouw tonen en zich beteren, laat hen dan met rust.11

Om te beginnen is hier van doodstraf helemaal geen sprake. Bovendien moeten er vier getuigen zijn die het overspelige paar bij de daad zelf betrappen — dus vrijwel naast het ontuchtige bed staan. In de praktijk kan het bewijs dus vrijwel nooit zijn geleverd.12 En eventuele valse getuigen zullen zich wel twee maal bedenken: zij lopen groot risico zelf bestraft te worden, want een ander koranvers zegt:

  • Zij die eerbaar getrouwde vrouwen beschuldigen en dan niet met vier getuigen komen, geselt hen met tachtig geselslagen. Van hen zullen jullie nooit meer getuigenis aannemen; zij zijn de verdorvenen.13

Volgens hadith nr. 4 hierboven zou ook de zwangerschap van een vrouw een bewijs van ontucht kunnen zijn, en een bekentenis zou die vier getuigen overbodig maken, zodat er wel gestraft móest worden.
Maar wanneer iemand overspel bekent geldt dat als zo merkwaardig, dat de rechter gehouden is een onderzoek naar de geestelijke gezondheid van de betrokkene in te stellen. Dat gaat misschien terug op hadith nr. 7, waar de profeet zelf op rudimentaire en grove wijze zo’n onderzoekje instelt, nadat hij eerst de bekentenis had geprobeerd te negeren. Die hadith wil zeggen: wie bekent, overspel te hebben gepleegd is niet goed snik—een ervaringswijsheid die in de moderne wereld door velen wordt gedeeld. Wie erop aandringt te bekennen roept de ellende over zich zelf af. De details vol human interest aan het eind van de hadith laten nog eens zien hóe stom dat is.
En zwangerschap hoeft geen bewijs van ontucht te zijn; daar wisten de rechtsgeleerden wel raad op. De vrouw kon immers het kind zonder ontucht ongemerkt in de slaap hebben ontvangen? Of misschien was het een ‘slapend kind’. Een kind kan immers heel lang, soms wel jaren in het moederlijf verborgen zijn, tot het ‘gewekt’ wordt en ter wereld komt. Wisten de rechtsgeleerden vroeger dan niet dat een zwangerschap maar negen maanden duurt? Natuurlijk wel, maar ze lieten ook ruimte voor die andere mogelijkheid, om huwelijken te redden en terechtstellingen te voorkomen. Ze probeerden de samenleving leefbaar te houden door al het mogelijke te doen om die straf niet toe te passen. Als je God werkelijk gaf waar hij volgens die hadithen recht op had kon je wel de halve bevolking gaan terechtstellen, en dat was natuurlijk niet de bedoeling. Je kon Gods bevelen allicht niet ontkennen of ongeldig verklaren, maar je kon hem wel met zijn eigen Schrift om de oren slaan en hem te slim af zijn.
Geen doodstraf dus, geen steniging. Inderdaad leest men in oude boeken bij voorbeeld dat een overspelige vrouw werd weggejaagd uit de wijk of de stad en maar moest zien rond te komen, als naaister, als prostituee of als dansmeisje; als ze geluk had vond ze iemand die haar toch nog wilde trouwen. Veel overspelige vrouwen zullen niet eens zijn weggejaagd. Misschien was de echtelijke woning van háár, misschien gooide ze het met haar man op een accoordje, of ze dreigde bij voorbeeld rond te bazuinen hoe weinig hij ervan terecht bracht of hoe een klein piemeltje hij had. Welke man wil zo veel heisa?

En waarom is met deze mensvriendelijke rechtspraktijk in de ‘Islamic State’ en in andere islamistische omgevingen gebroken? De oorzaak ligt vreemd genoeg in de modernisering, de verwestersing zo men wil, van de bewoners van het Nabije Oosten. Lees verder op bladzij 3.

NOTEN:
3. Koran 24:2, vertaling Leemhuis. الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
4. Bukhārī, Ḥudūd 21: حدثنا آدم حدثنا شعبة حدثنا سلمة بن كهيل قال سمعت الشعبي يحدث عن علي ر حين رجم المرأة يوم الجمعة وقال قد رجمتها بسنة رسول الله ص
5. Bukhārī, Ḥudūd 32; ± Muslim 29, 25:
6. Muslim, Ḥudūd 12: وحدثنا يحيى بن يحيى التميمي أخبرنا هشيم عن منصور عن الحسن عن حطان بن عبد الله الرقاشي عن عبادة بن الصامت قال: قال رسول الله ص خذوا عني خذوا عني قد جعل الله لهن سبيلا البكر بالبكر جلد مائة ونفي سنة والثيب بالثيب جلد مائة والرجم.
7. Muslim, Ḥudūd 15; ± Bukhārī, Ḥudūd 31: حدثني أبو الطاهر وحرملة بن يحيى قالا حدثنا ابن وهب أخبرني يونس عن ابن شهاب قال أخبرني عبيد الله بن عبد الله بن عتبة أنه سمع عبد الله بن عباس يقول قال عمر بن الخطاب وهو جالس على منبر رسول الله ص إن الله قد بعث محمدا ص بالحق وأنزل عليه الكتاب فكان مما أنزل عليه آية الرجم قرأناها ووعيناها وعقلناها فرجم رسول الله ص ورجمنا بعده فأخشى إن طال بالناس زمان أن يقول قائل ما نجد الرجم في كتاب الله فيضلوا بترك فريضة أنزلها الله وإن الرجم في كتاب الله حق على من زنى إذا أحصن من الرجال والنساء إذا قامت البينة أو كان الحبل أو الاعتراف.
8. لا ترغبوا عن آبائكم فانه كفر بكم. والشيخ والشيخة إذا زينا فارجموهما البتة نكالا من الله والله عزيز حكيم . Ibn Isḥāq, Sīra 1015; al-Ṭabarī, Tarīkh i, 1821; Mālik ibn Anas, Muwaṭṭaʾ, Ḥudūd 10; Ibn Saʿd, Ṭabaqāt, uitg. Sachau iii, i blz. 242 e.a.
9. Bukhārī, Ḥudūd 37; ± Muslim, Ḥudūd 26: حدثنا إسماعيل بن عبد الله حدثني مالك عن نافع عن عبد الله بن عمر ر أنه قال إن اليهود جاءوا إلى رسول الله ص فذكروا له أن رجلا منهم وامرأة زنيا فقال لهم رسول الله ص ما تجدون في التوراة في شأن الرجم فقالوا نفضحهم ويجلدون قال عبد الله بن سلام كذبتم إن فيها الرجم فأتوا بالتوراة فنشروها فوضع أحدهم يده على آية الرجم فقرأ ما قبلها وما بعدها فقال له عبد الله بن سلام ارفع يدك فرفع يده فإذا فيها آية الرجم قالوا صدق يا محمد فيها آية الرجم فأمر بهما رسول الله ص فرجما فرأيت الرجل يحني على المرأة يقيها الحجارة
10. Bukhārī, Ḥudūd 22; Muslim, Ḥudūd 16: حدثنا يحيى بن بكير حدثنا الليث عن عقيل عن ابن شهاب عن أبي سلمة وسعيد بن المسيب عن أبي هريرة ر قال أتى رجل رسول الله ص وهو في المسجد فناداه فقال يا رسول الله إني زنيت فأعرض عنه حتى ردد عليه أربع مرات فلما شهد على نفسه أربع شهادات دعاه النبي ص فقال أبك جنون قال لا قال فهل أحصنت قال نعم فقال النبي ص اذهبوا به فارجموه قال ابن شهاب فأخبرني من سمع جابر بن عبد الله قال فكنت فيمن رجمه فرجمناه بالمصلى فلما أذلقته الحجارة هرب فأدركناه بالحرة فرجمناه
11. Koran 4:15–16, vertaling Leemhuis. وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا * وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَحِيمًا
12. Hoewel er een amusante anecdote bestaat over een feestvierend gezelschap, dat door het openstaande raam van een buurhuis inderdaad viervoudig getuige werd van overspel! Maar zulke verhalen worden verteld bij wijze van grap; niet om lucht te geven aan verontwaardiging over onzedelijkheid. Als ik de plaats, ik meen ergens bij al-Ṭabarī, terugvind zal ik hem hier vermelden.
13. Koran 24:4, vertaling Leemhuis. وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُون

3 thoughts on “De islamistische steniging: een modern fenomeen

  1. Pingback: Negen misvattingen over de islam - Sargasso

  2. Pingback: Ambiguitätstoleranz - Sargasso

  3. Pingback: Ambiguitätstoleranz | Apoftegma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.