De islamistische steniging: een modern fenomeen

Bladzijde drie

En waarom is met deze mensvriendelijke rechtspraktijk in de ‘Islamic State’ en in andere islamistische omgevingen zo radicaal gebroken? De oorzaak ligt vreemd genoeg in de modernisering, de verwestersing zo men wil, van de bewoners van het Nabije Oosten. Die heeft Th. Bauer beschreven in een prachtig boek, dat het hele ‘islamdebat’ grotendeels overbodig maakt: Die Kultur der Ambiguität. In Bauers woorden: de moderne wereld kent een zeer geringe tolerantie voor ambiguïteit, terwijl de klassieke islamitische samenlevingen daarin juist gegrossierd hadden: in de overlevering van de koran, in de koranuitleg, de uitleg van de rechtsteksten, in poëzie en woordspelen: ze kregen er geen genoeg van. Niets lag helemaal vast, alles kon: leven en laten leven. De hardheid en de wreedheid, die destijds ook volop bestonden, kwamen ergens anders uit voort: misschien uit de aard van de mens, maar in ieder geval niet uit de interpretatie van de heilige teksten die de basis voor de sharia vormen. Integendeel, met behulp daarvan probeerden de rechtsgeleerden die wreedheid juist aan banden te leggen.

In de negentiende eeuw leerden de inwoners van de islamitische wereld geleidelijk de Europeanen kennen; meestal in de gestalte van betweters, bemoeials of koloniale ambtenaren. Europa hield zich voor ‘verlicht’: het wilde een klare, preciese taal spreken die ieder misverstand onmogelijk maakte. Het had gestandaardiseerde maten (meter) en duidelijke wetten (Code Napoléon). De zakenlieden of ambtenaren uit Europa waren rechtlijnige, simpele zielen: zij kenden geen dubbele bodems, en geen ‘dubbele waarheid’. Ten behoeve van hun contracten wensten zij gecodificeerde wetten waar geen speld tussen te krijgen was. Europa had in die tijd, zoals Bauer dat noemt: ‘een geringe ambiguïteitstolerantie.’

De moslims van de negentiende en twintigste eeuw merkten duidelijk dat de Europeanen veel meer macht hadden dan zij: militair, maar ook economisch en wetenschappelijk. Om ook weer sterk te worden gingen zij Europa imiteren. Soms werden zij daar toe gedwongen, maar vaak genoeg deden zij het uit eigen beweging. Welnu: met verwesterste ogen gezien was het niet langer mogelijk dat iets tegelijk waar was en niet waar, of dat God iets wilde en tegelijkertijd ook niet. Er moest dus rechtlijnigheid komen: de het westen imiterende moslims namen de ene regel serieus en de andere gooiden zij eruit. Daarmee werden de meerduidigheid en de ambiguïteit van de Sharia afgeschaft en bleef men zitten met een stel bizarre en voortaan onbuigzame regels, die men toepaste zonder de ontkrachtende andere rechtsregels, de knepen en de sluikwegen. Het was Gods recht dat overspeligen gestenigd werden, dus dat moest gebeuren; basta!

Het rechtlijnige, door wetenschap aangeraakte denken maakte bovendien korte metten met ‘slapende kinderen’ en ontvangenis in de slaap. Moslims schaamden zich soms voor deze archaïsch aandoende misvattingen, zonder te beseffen waarvoor ze goed waren geweest.

Daar kwam nog bij dat de seksuele gemakkelijkheid die de islamitische wereld traditioneel had gekend in de negentiende eeuw ook was verdwenen. De pech was, dat de nagebootste Europeanen toen juist door een heel preutse (‘victoriaanse’) periode heengingen, dus dat moesten de moslims ook. Het leek ineens zo ouderwets en achterlijk om meer dan een vrouw te hebben, en de slavernij was ook al afgeschaft. De voorname moslims begonnen te lijken op de Europese bourgeoisie en lieten hun strot afknijpen door gesteven vadermoordenaars. Hun moraal werd nu zuurpruimerig protestants, en katjes moesten voortaan in het donker worden geknepen.

De Europeanen zijn van die pruderie alweer verlost, maar in de islamitische wereld bleef zij bestaan en sijpelde geleidelijk door in de lagere standen, die nu de toon aangeven. Die zijn nu het meest preuts en doen daarbij dikwijls een beroep op de sharia. Die brave zielen houden zich voor vrome moslims en weten niet dat zij eigenlijk late onderdanen van koningin Victoria zijn. Rijke mensen vinden altijd wel vrijheden, maar kleine luiden raken gevangen in een benepen moraal. Een mengsel van rechtlijnigheid, starheid, preutsheid en minderwaardigheidsgevoel creëerde in sommige omgevingen de sfeer waarin het mogelijk werd niet alleen de oude teksten zo te lezen dat er gestenigd moest worden, maar dat zelfs inderdaad te gaan doen.

BIBLIOGRAFIE
– Thomas Bauer, Die Kultur der Ambiguität: eine andere Geschichte des Islams, Berlin 2011.
– Thomas Bauer, Musterschüler und Zauberlehrling. Wieviel Westen steckt im modernen Islam? Festvortrag op de 31. Deutscher Orientalistentag, Marburg 2010.
– J. P. M. Mensing, De bepaalde straffen in het Ḥanbalietische recht: naar aanleiding van hare toepassing door de Wahhābieten, Leiden 1936.
– Michael Roes, Rub‘ Al-Khali: Leeg kwartier: Inventie over het spel, vert. Nelleke van Maaren, Amsterdam/Antwerpen 2001.
– Mathias Rohe, Das islamische Recht: Geschichte und Gegenwart, 2e dr., München 2009.

Terug naar Inhoud

5 thoughts on “De islamistische steniging: een modern fenomeen

  1. Pingback: Enkele correcties over de islam – Leeswerk Arabisch en Islam

  2. Pingback: Negen misvattingen over de islam - Sargasso

  3. Pingback: Ambiguitätstoleranz - Sargasso

  4. Pingback: Ambiguitätstoleranz | Apoftegma

  5. Pingback: De islamistische steniging: een modern fenomeen | Emigrant

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s