Woordenboeken, gesproken Arabische talen/dialecten

Van de dialectwoordenboeken noem ik er maar twee. De rest is knudde, voor zover ik weet. Graag aanvullingen uwerzijds, maar ik neem alleen echt goede woordenboeken op.

  • Roel Otten en Jan Hoogland, Basiswoordenboek van het Marokkaans Arabisch. Marokkaans/Nederlands, Nederlands/Marokkaans, Muiderberg 1983. [Klein maar fijn; 8+934 smalle bladzijden. Past in de mouw van uw boernoes.]
  • El-Said Badawi & Martin Hinds, A Dictionary of Egyptian Arabic, Beirut 1986. [alleen Egyptisch-Engels]

Terug naar Inhoud

Woordenboeken, klassiek Arabisch

Onder klassiek-Arabisch wordt hier verstaan: het geschreven Arabisch van de oudere tijd, pakweg van voor 1850. Veel arabisten en studenten worstelen zich door oude Arabische teksten heen met behulp van het woordenboek van Wehr voor het Modern Standaardarabisch. Dat is treurig, maar wel te begrijpen, omdat de bestaande woordenboeken voor het oudere Arabisch met één uitzondering rampzalig slecht zijn. In het Nederlands is er helemaal niets. Wie Frans kent kan voor alledaags gebruik dit nemen:

  • A. de Biberstein Kazimirski, Dictionnaire arabe-français, contenant toutes les racines de la langue arabe, 2 dln., Paris 1860 en latere herdrukken. Online: Deel 1. Deel 2.

Een kleiner woordenboek is:

  • J. Belot, Al-Farāʾiḍ al-durrīya ʿarabī firansīAl-Faraid, Vocabulaire arabe-français à l’usage des étudiants, Beirut 1890 en latere herdrukken.

Wie Engels kent is aangewezen op:

  • J. G. Hava, Al-Farā’iḍ al-durrīya ʿarabī inkilīzī = Al-Faraid, Arabic English Dictionary, Beirut 1896 en latere herdrukken. [Verkrijgbaar in de USA. Ruim 1000 blz; niet iets kleiners nemen.]
    .
    E. W. Lane, Maddu-l-Qāmūs, An Arabic-English Lexicon, derived from the best and the most copious eastern sources …, Vol. 1–5, London 1863–74; Vol. 6–8, ed. by Stanley Lane Poole, London 1877–93. [versch. reprints, ook online te raadplegen en te downloaden]

Lane stierf bij de letter qāf. Zijn erfgenaam heeft de latere letters en ook een supplement nog uitgegeven, maar hij vond niet veel materiaal, dus die letters zijn zeer onvolledig behandeld. Lane’s werk is gebaseerd op een aantal middeleeuwse Arabische woordenboeken. Wat hij zelf geleerd had gedurende zijn zeer lange verblijf in Egypte heeft ook zijn weg in het Lexicon gevonden. Het zal duidelijk zijn dat dit woordenboek niet aan de moderne eisen voldoet. Woorden uit de koran worden vaak eerder theologisch dan taalkundig verklaard. Er staan veel betekenissen in, die bij nader inzien ook bij Hava te vinden waren. Maar daar stond slechts een woord, terwijl bij Lane een verklaring en een context gegeven wordt. De onmogelijke Lane is dus … eh ja, onmisbaar!
Het beste woordenboek is:

  • Wörterbuch der klassischen arabischen Sprache (WKAS), uitg. Deutsche Morgenländische Gesellschaft, Wiesbaden 1957–2009.

Het is een zog. Belegwörterbuch, d.w.z. uit een enorm corpus klassieke literatuur zijn de woorden genomen onder vermelding van de vindplaatsen. Daardoor is dit woordenboek voor alledaags gebruik eigenlijk te groot, maar wie de vindplaatsen negeert vindt toch alle relevante betekenissen van alle woorden, in het Duits en het Engels. Er kleven twee nadelen aan het WKAS: het kost honderden euro’s en het behandelt alleen de letters kāf en lām! Er zijn in Duitsland niet genoeg arabisten meer die bereid en in staat zijn om deze klus, die eigenlijk in de Arabische wereld had moeten worden verricht, af te maken. Bovendien is er geen geld meer voor.
Voor teksten uit Noord-Afrika en Spanje is soms handig:

  • Reinhart P. Dozy, Supplément aux dictionnaires arabes, 2 dln., Leiden 1881.

Wie al goed Arabisch kent kan gebruik maken van:

  • Buṭrus al-Bustānī, Kitāb Muḥīṭ al-Muḥīt: ay qāmūs muṭawwal li-l-lugha al-ʿarabīya, 2 dln., Beiroet 1867–70 en latere herdrukken,

of kan de omweg via Lane vermijden en zelf direct in de oude woordenboeken duiken, bijv.:

  • Ibn Manẓūr, Lisān al-ʿarab, 15 dln., Beirut 1955.
    .
    Muḥibb al-dīn Murtaḍā al-Zabīdī, Tādj al-ʿarūs, uitg. ʿAbd al-Sattār Aḥmad Farrāj, Kuwait 1965ff.

Zeer praktisch is de webpagina baheth waar met slechts één zoekopdracht (in Arabisch schrift) Lisān al-‘arab en nog enkele andere Arabisch-Arabische woordenboeken tegelijkertijd kunnen worden geraadpleegd. Als pdf gescande woordenboeken zijn hier te vinden (dank aan Frank Weigelt voor deze info). Maar als U daar vaak iets in op wilt zoeken is het een geblader van jewelste.
Speciaal voor de woordenschat van de koran is er

  • Elsaid M. Badawi en Muhammad Abdel Haleem, Arabic-English Dictionary of Qur’anic Usage, Leiden 2010.

en bescheidener:

  • A. A. Ambros en Stephan Procházka, A Concise Dictionary of Koranic Arabic, Wiesbaden 2004.

Terug naar Inhoud

Woordenboeken, Modern Standaardarabisch

Woordenboeken Arabisch zijn wereldwijd zeer matig. Als arabist moet je leren je te behelpen met wat er is. Als je een woordenboek in een andere taal opslaat, bijv. de grote van Dale Engels, merk je het enorme kwaliteitsverschil. Maar Nederland boft met zijn woordenboeken Arabisch. Er zijn twee kleine en twee grote. Omdat Arabische drukletters zoveel ruimte vragen zijn de grote minder groot dan zij eruit zien, maar toch heel behoorlijk. Ik adviseer principieel de aanschaf van de ‘grote’ woordenboeken. Ze zijn modern en van uitstekende kwaliteit. In de kleinere staat veel minder.

  • Marc van Mol, Leerwoordenboek Nederlands-Arabisch, Amsterdam (Bulaaq) 2005. 529 blz.
  • Marc van Mol, Leerwoordenboek Arabisch-Nederlands, Amsterdam (Bulaaq) 2007. 506 blz.
  • Jan Hoogland, Kees Versteegh en Manfred Woidich, Woordenboek Nederlands-Arabisch, Amsterdam (Bulaaq) 2003. 1283 blz.
  • Jan Hoogland, Kees Versteegh en Manfred Woidich, Woordenboek Arabisch-Nederlands, Amsterdam (Bulaaq) 2003. 1012 blz.

De Engelstalige wereld kan sinds kort ook beschikken over een goed woordenboek modern Arabisch.

  • Oxford Arabic Dictionary. Qāmūs Uksfūrd al-‘Arabī. Arabic-English, English-Arabic, ed. Tressy Arts et al., Oxford 2014.

Het op een na beste is de vertaling(!) van het Duitse woordenboek van Wehr:

  • J. M. Cowan (ed.), Arabic-English Dictionary: The Hans Wehr Dictionary of Modern Written Arabic, 4th. ed., Spoken Language Services 1993.

Duitsland heeft ook een redelijk aanbod. De vijfde druk van het Arabisch-Duitse woordenboek van Hans Wehr lijkt modern, maar de ouderwetsheid van de eerste uitgave (1952) schijnt nog door. Volgens mij had Wehr indertijd zijn assistent opdracht gegeven domweg het Glossar van Brünnow & Fischer, Arabische Chrestomathie aus Prosaschriftstellern over te typen. Veel woorden zijn dientengevolge verouderd of bizar. (Zie voor details het excurs op de Duitstalige versie van deze bladzijde.) Toch is die vijfde uitgave een redelijk bruikbaar werk; het is vooral goed in combinaties van werkwoorden met vaste voorzetsels. Het grotere en modernere werk van Schregle is nooit klaar gekomen. Er zijn twee kleinere Arabisch-Duitse woordenboeken en een redelijk bruikbaar Duits-Arabisch. Voor juristen is er een gespecialiseerd woordenboek.

  • Hans Wehr, Arabisches Wörterbuch für die Schriftsprache der Gegenwart, Arabisch-Deutsch, 5. Aufl., Wiesbaden 1985.   [Goedkopere herdruk meestal verkrijgbaar bij Lehnert & Landrock, 44 Sherif Str., Cairo, en in Beiroet. De vierde druk is goedkoper, maar ook 150 bladzijden dunner.]
  • Götz Schregle, Arabisch-deutsches Wörterbuch, Wiesbaden (Steiner Verlag) 1981–92.   [voortreffelijk, modern, groot, maar duur en nauwelijks verkrijgbaar. Het  loopt slechts tot qusṭanṭīna.]
  • Lorenz Kropfitsch, Handwörterbuch Arabisch-Deutsch, uitg. Langenscheidt 2003.  [goed en modern; kleiner dan Wehr.]
  • Götz Schregle e.a., Deutsch-arabisches Wörterbuch, Wiesbaden 1974.
  • Eberhard Leicher, Wörterbuch der arabischen Wirtschafts- und Rechtssprache, deutsch-arabisch, Baden-Baden 1991; idem, arabisch-deutsch, Baden-Baden 1992.

Voor Frans is er van alles; ik wil echter alleen een klein woordenboekje noemen waaruit ik indertijd veel heb geleerd, vooral uitdrukkingen:

  • Louis Saisse & Iskandar Chéhata, Vocabulaire français-arabe à l’usage des écoles d’Égypte et autres pays de langue arabe, London 1950. 396 blz.

Het enig bruikbare moderne Arabisch-Arabische woordenboek is:

  • Al-Mundjid fī al-lugha al-‘arabīya al-mu‘āṣira.

Dat is heel nuttig en biedt veel voorbeelden uit het dagelijks leven (1e druk 2000. Wél te onderscheiden van het bekende Mundjid fī al-lugha wal-a‘lām, daar heb je niets aan)(Deze alinea is van Frank Weigelt, Bergen, Noorwegen.)

Hoe komt het dat veel van die woordenboeken zo waardeloos zijn?
– Omdat de Arabische wereld niets onderneemt. Het beste Japanse woordenboek zal wel uit Japan komen en het beste Chinese uit China. Maar de Arabische wereld is tevreden met bizarre en verouderde woordenboeken uit de Middeleeuwen en produceert niets. Daarom ontbreekt er een goede basis voor Arabische woordenboeken van en naar vreemde talen.
– Omdat de westerse landen meestal kapitalistisch zijn. Geld verdienen kun je niet met woordenboeken, dus worden ze niet gemaakt. Hans Wehr werd destijds door de nazi’s aan het werk gezet, omdat talenkennis werd geacht de verovering van het Nabije Oosten te vergemakkelijken. De Nederlandse producten zijn met overheidssubsidie tot stand gebracht. Veel geld zal dat niet geweest zijn, maar zelfs zo’n fooi stelt bij voorbeeld de USA niet ter beschikking.
– Omdat het momenteel slecht gaat met de Arabische wereld. De taal der macht wordt altijd graag geleerd, dus met Chinees zal het op den duur wel goed komen, maar de Arabische landen zijn momenteel volkomen onmachtig. Er zijn dus ook maar weinig mensen die Arabisch willen leren en dienovereenkomstig weinig hulpmiddelen.

Zie ook hier:

Terug naar Inhoud